Biblioterapia - Rafał Miętkiewicz


Psie serce - Michaił Bułhakow


Napisany w 1925 roku tekst książki nie został opublikowany za życia autora. Podczas czytania rękopisu w gronie znajomych znalazł się funkcjonariusz rosyjskiej policji politycznej, który w służbowej recenzji określił utwór jako dyszący nienawiścią i zawierający wysoce niestosowne treści. Nie ma się temu co dziwić – Bułhakow brutalnie demaskuje pozorną dobroć, uwrażliwia czytelnika na zasadzki ślepego przywiązania, ale przede wszystkim ukazuje, że czasami serce czworonożnego przyjaciela jest czystsze i bardziej „ludzkie” niż… (i tutaj przerwę zdanie, aby nie odsłaniać fabuły bardziej, niż jest to potrzebne).

Książka ta, w zasadzie dłuższe opowiadanie M. Bułhakowa zaczyna się niewinnie. Narratorem jest… pies Szarik, który walczy o przetrwanie na ulicach Rosji. Pewnego dnia spotyka na swojej drodze profesora Przeobrażeńskiego, który zabiera go do swojego domu. Początkowa nieufność psa zostaje szybko przełamana przez, mogłoby się zdawać, wyjątkowo życzliwe podejście profesora. On sam, zapytany o to, jakim sposobem zdobył zaufanie Szarika odpowiedział:

„Serdecznością. Jedynym sposobem możliwym w obcowaniu z żywą istotą. Terrorem nie można zrobić ze zwierzęciem niczego, niezależnie od szczebla rozwoju, na jakim się to zwierzę znajduje. Zawsze tak twierdziłem, twierdzę i będę twierdzić. Oni całkowicie błędnie rozumują, sądząc, że terror im pomoże. Nie, nie pomoże, jakikolwiek by był, biały, czerwony czy nawet brunatny! Terror doszczętnie paraliżuje system nerwowy.”

Pies nie mógł uwierzyć w szczęście, jakie go spotkało:

„Troszczy się o mnie – pomyślał pies. – To bardzo dobry człowiek. Wiem, kto to jest. Czarodziej, mag, cudotwórca z bajki dla psów… Bo chyba niemożliwe, żebym to wszystko widział we śnie. A jeśli to sen?”

Wkrótce jednak atmosfera baśni znika i zaczyna robić się strasznie… :

„Bormental podał mu błyszczącą korbkę. Gryząc wargi Filip Filipowicz wetknął wiertło i zaczął borować w czaszce Szarika maleńkie dziurki w odległości centymetra jedna od drugiej dookoła całej czaszki. Na każdą dziurkę tracił nie więcej niż pięć sekund. Potem zaczął piłować piłą o niesłychanym kształcie, wsuwając jej pysk w pierwszą dziurkę – tak piłuje się drzewo na pudełeczko do robót ręcznych. Czaszka cichutko popiskiwała i trzęsła się. Po trzech minutach pokrywa czaszki Szarika została zdjęta.”

Gorąco zapraszam do lektury. Z racji niewielkiej objętości i wartkości fabuły, utwór można przeczytać w jeden wieczór. Przeczytać i poddać się refleksji nad człowieczeństwem, zastanowić się nad tym, co je konstytuuje. Książka wyborna do pracy z osobami przechodzącymi kryzys systemu wartości, skonfliktowanych moralnie lub też nadmiernie gotowych do „eksperymentów” na sobie lub bliskich.


Michaił Bułhakow , syn profesora Akademii Duchownej, urodził się w 1891 roku w Kijowie. Po ukończeniu studiów medycznych został skierowany w ramach mobilizacji wojskowej do niewielkiej miejscowości Nikolskoje, gdzie wraz z żoną prowadził szpital. Po okresie jednego roku powrócił do Kijowa i prowadził prywatną praktykę jako wenerolog. W 1919 roku, jako lekarz wojskowy ewakuuje się na północny Kaukaz. Tam ostatecznie porzuca medycynę dla swoich dwóch prawdziwych pasji – pisarstwa i teatru. W 1921 roku zamieszkuje na stałe w Moskwie.

Życie pisarza nie było łatwe. Przez większość czasu przeżywał trudności finansowe, przez co najmniej rok cierpiał na uzależnienie od morfiny. Żył w trudnych czasach, jako głęboko wrażliwa osoba nie mógł się pogodzić z zakłamaniem i okrucieństwem nowego reżimu. Za swoją prawdomówność został skazany na przymusowe milczenie przez krytykę, cenzurę i krzewicieli nowego porządku – całkowicie zakazano publikacji jego dzieł. Najbardziej sławna, filozoficzno-satyryczna powieść Mistrz i Małgorzata, została opublikowana drukiem dopiero 33 lata po śmierci autora.

Do najważniejszych dzieł autora można zaliczyć trzy powieści: Białą gwardię, Powieść teatralną, Mistrza i Małgorzatę oraz liczne opowiadania, m.in. Notatki na mankietach, Zapiski młodego lekarza, Morfinę, Diaboliadę, Fatalne jaja oraz Psie serce. Michaił Bułhakow napisał również wiele uznanych sztuk teatralnych.