Biblioterapia - Rafał Miętkiewicz


Folwark zwięrzęcy - George Orwell


„Folwark zwierzęcy” to z pozoru prosta opowieść o buncie zwierząt na angielskiej farmie. Nadużywający alkoholu, brutalny farmer, Jones, zostaje wygnany z Manor Farm w efekcie rewolucji zaplanowanej i przeprowadzonej przez świnie. Władze obejmują dwa knury – Snowball i Napoleon. Akcja toczy się wartko, a rzeczywistość szybko zaczyna przybierać nieoczekiwane kształty… Książka ta, inspirowana Rewolucją Październikową i rządami J. Stalina, o mały włos nie zostałaby opublikowana. Wiele oficyn odmawiało jej wydania, gdyż aluzja do systemu rządzenia w Rosji była aż nazbyt klarowna. Po zbombardowaniu Londynu, podczas którego mieszkanie Orwella zostało całkowicie zniszczone, okazało się, że prawie cudem ocalał jeden z odrzucanych maszynopisów i aczkolwiek był „mocno sfatygowany, nadawał się do użytku”. Finalnie, został opublikowany po raz pierwszy przez oficynę Secher and Warburg w sierpniu 1945 roku. Bez wątpienia jest to książka o ustroju totalitarnym, a przede wszystkim – o dialektyce totalitaryzmu. Doskonale ukazuje sposób, w jaki pod pozorem czynienia dobra i osiągania wspólnych celów jednostki mogą przejąć władzę i wprowadzić wyniszczający system oparty na przemocy i strachu. Wszystko to za pomocą zręcznej indoktrynacji i niepostrzegalnej prawie stopniowej zmianie zasad wprowadzonych na początku. Mistrzem w tym był jeden z knurów:

„Najlepiej znano wśród nich Squealera, niewielkie grube prosię o nadzwyczaj okrągłych policzkach, mrugających oczkach, szybkich ruchach i przenikliwym głosie. Miał dar wymowy, a gdy roztrząsał jakiś trudny problem, zwykle kiwał się z boku na bok, merdając ogonkiem, co jakoś bardzo przekonywało doń słuchaczy. Mawiano o Squealerze, że czarne potrafi uczynić białym.”

Poglądy Squealera były powszechnie akceptowane, nawet najsilniejsze zwierzęta, takie jak – dla przykładu – para koni, nie dość, że nie były w stanie samodzielnie myśleć, to przyłączały się do szerzenia propagandy:

„Najbardziej oddanymi słuchaczami świń była para koni pociągowych: Boxer i Clover. Dwójce tej bardzo trudno przychodziło samodzielne myślenie, jednak uznawszy raz na zawsze autorytet świń chłonęły wszystko, co usłyszały, tłumacząc potem różne kwestie innym zwierzętom prosto i przystępnie.”

W krótkim czasie, ustalone podczas rewolucji hasła zostały zmienione:

- Muńel – poprosiła – przeczytaj mi Czwarte Przykazanie. Czy nie ma tam czegoś o tym, że nie wolno sypiać w łóżku?
Muriel z pewnym trudem przesylabizowała napis.
- Tam jest napisane: „Żadne zwierzę nie będzie spać w łóżku z prześcieradłami” - powiedziała wreszcie. Clover jakoś dziwnie nie mogła sobie przypomnieć, żeby Czwarte Przykazanie wspominało o prześcieradłach; skoro jednak wypisano to na ścianie, widocznie tak było. Squealer, który akurat przechodził opodal w asyście dwóch czy trzech psów, natychmiast przedstawił ów sporny punkt we właściwym świetle.

Można zastanawiać się, jaką wartość dla pacjenta stanowić miałaby lektura książki o systemie totalitarnym. Bez wątpienia, dialektyka propagandy bardzo przypomina dialektykę uzależnienia. Dość czytelnie jawią się również mechanizmy, jakich używają zwierzęta na farmie, aby nie widzieć, że dzieje się źle – podobnie jak osoby uzależnione stosują rozbudowany system racjonalizacji podtrzymujących iluzję. Rezygnacja z samodzielnego myślenia, niemożność separacji od niszczących obiektów – to oraz wiele innych wątków, których nie sposób wymienić w krótkim podsumowaniu, jest wyśmienitym fundamentem do dalszej pracy z pacjentem.


George Orwell George Orwell, właściwie Eric Arthur Blair (ur. 25 czerwca 1903, zm. 21 stycznia 1950) – pisarz i publicysta angielski, uczestnik hiszpańskiej wojny domowej. Urodzony w Motihari w Bengalu, do Anglii przeprowadził się w 1907 roku. Jego dzieła odznaczają się inteligencją i dowcipem oraz wrażliwością na nierówności społeczne. Zagorzały krytyk systemów totalitarnych, zwolennik socjalizmu demokratycznego.

Często uznawany za najlepszego kronikarza angielskiej kultury XX wieku, Orwell pisał powieści i felietony; zajmował się także krytyką literacką. Za jego najbardziej znane dzieła uznawane są: futurystyczna, antyutopijna powieść Rok 1984 i satyryczna opowieść będąca alegorią systemu totalitarnego, Folwark zwierzęcy. Obie te książki sprawiły, że Orwell należy do grona najchętniej czytanych pisarzy XX wieku.